آیندهء "سیلیکان ویلی"(Silicon Valley)، شاید در گرو کوهستان های افغانستان قرار داشته باشد


آیندهء عظمت فناوری "سیلیکان وَلی (1)" شاید در گرو کوهستان های شرق افغانستان باشد که زخمی زخمی یی جنگ اند. تیمِ سروی کنندگانِ زمین شناسِ آمریکا، شش سال قبل، یکی از بزرگترین معادن بِکرِ لیتیم را درآن منطقه کشف کردند. آن زمان، این تیم به درخواستِ تیم کاری عملیات برای تجارت و ثباتِ وزارت دفاع آمریکا، درین کشورِ ناپایدار تجسس می کرد. لیتیم یک فلزِ نرم است. این فلز برای ساخت باتری های آیونِ لیتیم و لیتیم پولیمیر به کارگرفته می شود که در کامپیوتر های دیسکتاپ، لپتاب، موبایل های هوشمند و تبلیت ها استفاده می شوند. به این لیست، اما، موترهای الکتریکی مثل تیسلا نیز بیشتر از پیش افزوده می شود.

درین مورد، نیویارک تایمز، نیز، از یک گزارشِ درونیِ پنتاگون نقل می کند. براساس این گزارش، این کشف می تواند افغانستان را که سرزمین جنگ زده با 31 میلیون نفوس است و قسمت اعظم نفوس آن را پشتون ها و تاجیک ها تشکیل می دهند؛ افغانستانی که باشندگانش، عمدتاً، فاقد سواد هستند و صادرات عمدهء آن تریاک، حشیش و ماریجوانا می باشد، به "عربستان لیتیم" بدل کند. این گزاره ها، جمع بندیِ تیمِ سروی کنندگانِ زمین شناسِ آمریکا است که یافته های مذکور را اعلان نموده بود. علاوه بر لیتیم، سرویِ مذکور موجودیتِ ذخایرِ عظیمِ سنگهای آهنی، کوبالت، مس و پتاشیم را نیز تائید می کند.

پروفیسور میشل شوسودفسکی، یکی از مسئولین "مرکزِ برای تحقیق و جهانی شدن" که آثار زیادی دربارهء افغانستان دارد، می گوید، "ثروت طبیعیِ {افغانستان} متحیر کننده است". خیلی هم که با احتیاط بگوییم، ارزش این ثروت، یک تریلیون دالر آمریکایی است. درین خصوص، آمارهایی تا مرز 5 تریلیون دالر نیز وجود دارند.

شرکت هایی چون اپل، گوگل، آمازون، مایکروسافت، هاولیت پاکارد، سامسونگ، سونی و تیسلا که در "سلیکان وَلی" فعال اند، وسیعاً بر موجودیت پایدارِ لیتیم متکی اند. زیرا، باتری های ساخت لیتیم، وسایل ابتدایی برای ذخیرهء نیرو در مبایل های ساخت این شرکتها می باشند.
در فقدان این باتری ها، مک بوک ها، آی پدها، کیندل ها، آی فون ها، نوک ها، گلکسی های 3، کروم بوک ها، و همین طور موتر های الکتریکی یی تیسلا اس، عملاً فاقد ارزش می بودند. اگر به جای این باتری ها، از روی مجبوری، از باتری های کهنه و غیر لیتیمی استفاده می کردند، طول عمر باتری های شان خیلی کمتر می بود.

"قهرمان سنگین وزن" فعلی لیتیم، کشورِ بولیویا است که بزرگترین صادرکننده این عنصر در جهان می باشد. بزرگترین ذخایر این عنصر در باتلاق ها و مرداب های واقع در جنوبِ این کشور وجود دارند؛ جایی که مرز های شیلی و ارژانتین به هم وصل می شوند. کشورهای چون کانادا، چین، استرالیا و سربیا نیز دارای ذخایر متفاوت این عنصر هستند، اما نه به آن سرحدی که بولیویا دارد؛ نه به آن حدی که ظاهراً افغانستان دارد.


{لیتیم} و ظرفیت بسندگی برای یک نسل دیگر

ذخایر جهانی فعلی این عنصر به حدی هست که بتواند حداقل تا یک نسل دیگر به تولید کنندگان باتری لیتیمی، توان تولید آن را بدهد. اما، همگان به این باور نیستند. شاید روزی، اراضی این فلز سبک عاری از آن شود. این، اما، می تواند برای شرکت هایی که تجارت شان متکی است بر مبایل های سبک و قابل انتقال، مشکل ساز باشد. مگر اینکه، پیش از آن کسی جاگزین این باتری ها را به میدان بیارد.
کارشناسان "وینچربیت"، در مصاحبه های شان همیشه از سرعت افزایش سالانه ی تقاضا برای لیتیم صحبت کرده اند. این افزایش، ذخایر کنونی این فلز را شدیداً تحت فشار قرار داده است.

شرکت کانادایی "لیتیم امیریکازِ" که منافع تجاری عظیم در آرژانتین دارد،  می گوید که در ده سال دیگر تقاضا برای این عنصر بیشتر از دو چند خواهد شد. در همین دورهء زمانی، قیمت های این عنصر چهار چند قیمت فعلی اش خواهد شد.
سهم شرکت تیسلا، درین میان، سرمایه گزاری 5 بیلیون دالری برای ساخت یک شرکت غول پیکر آیون لیتیم در ایالت تکزاس است؛ شرکتی که تا سال 2020 ، هر سال قادر به ساخت 500 هزار باتری قیمتی برای موترهای کاملاً الکتریکی و فاقدِ دود خواهد بود. به عنوان منبع بالقوه برای تامین این تقاضا باید به افغانستان سر زد.

درین مورد، پروفیسور "دونالد. ر. سَدوُوِی" که استاد کیمیا در دیپارتمنت ساینسِ دانشگاه اِم آی تی هست، گفت که "اگر وضعیت بر همین منوال ادامه بیابد، روزگاری، تقاضا برای لیتیم بیشتر از عرضه آن خواهد شد. بازهم، روزگاری، بازار آیون لیتیم به حدی بزرگ خواهد شد که فرایند عرضه را مختل خواهد کرد". سَدوُوِی، با نگاهی به افغانستان، می گوید که این ملتِ خراب-از-جنگ که هیچ زیربنای موثرِ معدنی ندارد،  شاید برای معدنچیانِ جهان خیلی کشش داشته باشد. او که یکی از کارشناسان پیشتازِ منابع انرژی هست، می گوید که " به همین ملحوظ، ذخایر واقع در افغانستان می تواند خیلی مهم باشد".

اندریو چَنگ از سرمایه گزاران ماجراجویِ "خوسلا وینچرز" هست و در پروژه های جدیدِی که باتری های جاگزین تولید می کنند، سرمایه گزاری های چندگانه کرده است. او می گوید که باتری های آیون لیتیم، به لحاظِ طول عمر، ذخیره و هزینه تولید، محدودیت هایی دارد. با آنهم، چنَگ می گوید که او می تواند درک کند که چگونه ذخایر دست نخورده ی لیتیمِ افغانستان در محراق توجهات قرار گرفته است.
چنگ می گوید که "این موضوع، بر می گردد به فرایند عرضه، چه حرف از افغانستان باشد، یا از ممالک دیگر. عرضهء لیتیم محدود است و آیونِ لیتیم برای یک دههء دیگر، همچنان منبعِ منتخبِ انرژی خواهد ماند".

بعضی از بزرگترین و قویترین شرکت های فناوری سلیکان ویلی، درین خصوص، یا چیزی نگفتند و یاهم به تماس ما پاسخ نگفتند. با آنهم، اهمیت آیون لیتیم را رد نکردند. به عنوان مثال، یکی از سخنگویان اپل، گرچند درباره این موضوع چیزی نگفت، اما "لیستی از عرضه کنندگان" سال 2014 را در اختیار وینچربیت گذاشت که شامل نامهای بیشتر از 200 شرکت است که از آنها برای تولید به کار می گیرد. یک نوشتهء دیگر در ارتباط به همین موضوع، تعهد شرکت کلیفورنیایی کوپرتینو به تولیدِ باتری های لیتیم را حداقل برای کوتاه مدت ثابت ساخت.

نوشته یی که توسط دست اندرکاران شرکت اپل تهیه شده است، نیز چنین موضع دارد: "اکنون، فناوری  قابل شارژ و ساخت لیتیم دارای بهترین کارکرد برای کامپیوترهای خورد اپل، آی پد، آی فون و یا هم آی پود شما می باشد".
باتری آیون لیتیم توسط شرکت تولید کننده وسایل انرژی "سونی" در سال 1994 اختراع شد. این کشف، پیشامدِ مهمی بود که طی آن باتری یی با طول عمر بیشتر و بدون مشکل ساختاری حافظه در دسترس همگانی قرار گرفته بود. مشکل ساختاری حافظه، طول عمر باتری های اسبق را به صورت تدریجی کاهش می داد.

از آن روز به بعد، شرکت ها توانسته اند فناوری باتری های لیتیمی را بهتر بسازند، اما، نتوانسته اند فراتر از آن بروند. بدون شک، موتر های الکتریکی تیسلا نیز انرژی مورد نیاز خود را از طریق بسته های کلان و معیاری باتریِ آیونِ لیتیم می گیرند- عین باتری هایی که در اکثر لپتاب ها یافت می شوند.

تقاضایی که سریعاً رشد می کند

چنگ می گوید که اگر شرکت های تولید کنندهء موتر های الکتریکی، تولید موترهایی را که انرژی مورد نیاز شان را از طریق باتری های آیون لیتیم می گیرند، افزایش بدهد، تقاضای جهانی برای لیتیم سر به آسمان خواهد کشید. این افزایش همزمان خواهد بود با افزایش در تقاضای کالاهای مصرفیِ چون تبلیت ها و لپتاب ها. به این طریق، توفانی در بازار تولیدات لیتیمی ایجاد خواهد شد.

چنگ بازهم می گوید که در صورتی که ما بیشتر به تولید موترهای الکتریکی رو بیاریم، در حالیکه منابع فعلی عرضهء لیتیم کم کم دارد گم می شود، مجبور خواهیم شد که به منابع بدیل تولید کننده ی این کالا رجوع کنیم. به همین دلیل است که توجه به افغانستان و ذخایر ظاهری لیتیم اش هر روز بیشتر می شود؛ افغانستانی که از گذشته های دور به اسم "قبرستان امپراتوری ها" مشهور است.

دولت آمریکا پس از حادثه تروریستی 11 سپتامبر 2001 به افغانستان یورش برد و براساس داده ها، 2315 تن از سربازان مرد و زن آمریکایی در افغانستان کشته شده اند.

جی یعقوب (جکوبز) یکی از کارشناسان گلوبل ایکس فند که در نیویارک واقع است و در معدنکاوی لیتیم نیز دخیل می باشد، می گوید که تقاضا برای این ماده رو به افزایش است. او اضافه می کند که "دو منطقه دیگر به تازگی معلوم شده است که ذخایر عظیم لیتیم دارند و این دو منطقه افغانستان و بولیویا می باشند".

ویلیام تاهیل کارشناس شناخته شده لیتیم که در فرانسه است و مدیرِ عاملِ "مرکزِ تحقیقاتِ بین المللیِ ماده" نیز می باشد به این عقیده است که ذخایر آیونِ لیتیم در بولیویا، یک روزی خالی خواهد شد. او از طرف دیگر، با اطمینان خاطر ابراز می دارد که استخراج لیتیم افغانستان نیز مخاطره آمیز است و می گوید که موانع و خطرات سیاسی در افغانستان، بالقوه است.

یعقوب هم چنان اشاره کرد که "علاوه برآنچه ذکر کردم، در صورت افزایش پایدار و بالقوه تقاضا برای لیتیم، معدنچیان لیتیم شاید به این کشور دلگرمی پیدا کنند. به این دلیل که این کشور منابع فراوان دارد."

اتحاد جماهیر شوروی کشوری بود که پس از حمله به این کشور در سال 1979، برای بار نخست این ذخایر را کشف کرد. زمین شناسان شوروی تلاش کردند که ذخایر لیتیم، طلا و پتاشیم افغانستان را روی نقشه تثبیت کنند. اما، بعد از آنکه این ابرقدرتِ کمونیستی از افغانستان خارج شد، این تلاش ها نیز خاتمه یافت. شوسودفسکی علاوه کرد که افغانستان با داشتن یک حکومت مرکزی، ولو ضعیف و فاسد، برای ثمرگیری آماده است. درین شکی نیست که این کشور کماکان ساختار ملوک الطوایفی دارد. هنوزهم، گروه تندرو اسلامی طالبان، جنگسالاران و قاچاقبران مواد مخدر قسمت های اعظم این کشور را کنترول می کنند و برای حفظ و گسترش منافع شان دست به خشونت می زنند.

او می گوید که "درین جای سوال نیست که شرکت های معدنکاو به آنجا خواهند رفت. اصلاً جای سوال نیست. در افغانستان هیچ حکومت کارگر وجود ندارد که سرمایه گذاران خارجی را از ذخایر معدنی دور نگهدارد. این واقعیت مایهء دلگرمی بیشتر است برای شرکت های معدن در جهان. زیرا، هیچ کسی در حکومت رئیس جمهور کرزی وجود نخواهد داشت که بتواند این سکتور سودبار را اداره کند. به این طریق، آنان قادر خواهند بود که هر کاری بکنند."

مبارزه برای جایگاه برتر

آمریکا، کشوری است که موقعیت این ذخایر را با به کاربستن طیاره های "لاکهید پ-3 اوریون" تعیین کرد. درین ماموریت، تیم زمین شناسان آمریکا، با نمونه گیری خاک های مذکور نیز نقش داشت. آمریکا خوب می داند که در چنین مواقعی، تلاش ها برای استفاده از چنین فرصت های طلایی، افزایش می یابد. به این دلیل، اصلاً دوست ندارد در حاشیه این چنین صحنه ها قرار بگیرد. مخصوصاً، وقتی که چینی ها برای تصاحب حق انحصاری معدنکاوی یی مس، با مقامات افغانی قرارداد می بندند.

باوجود تمام نقایص که به پای باتری های آیون لیتیم ختم می شوند، سرمایه گذاران ماجراجو هم چنان درین سکتور پول واریز می کنند. شرکت تولید کننده باتری های لیتیمِ آمپریاس که در کلیفورنیا واقع است، تنها در ماه ژانویه حدود 30 میلیون دالر سرمایه را به دام انداخت.
افغانی ها در سفارت افغانستان در شهر واشنگتن، اما، به ثروت های باد آورده ی ذخایر بالقوه لیتیم و معادنِ دیگر چشم دوخته اند. این در حالیست، که این کشور هم چنان مصروف جنگ با طالبان می باشد. این که این ثروت های بادآورده، چه شگونی برای این ملت متاثر از جنگ دارد، برای همه تامل برانگیز است. با آنهم، افغانی ها کماکان بر این یافته ها تاکید می کند، یا به عبارت دیگر، تا همین اواخر تاکید می کرد.

در نوشته که در ویبسایت سفارت آمریکا نشر شده بود، این عبارت را می شد یافت؛ "در سالهای اخیر، سرتیتر خبرها دربارهء وسعت معادن افغانستان، یکی از دیگری پیشی گرفته اند. سرمایه گذاری 3 بیلیون دالرِ چینی ها در مس عینک ، سروی های تحسین برانگیز تیم های زمین شناس دولِ آمریکا، افغان و انگلیس که دامنه این ذخایر را میان 1 الی 3 تریلیون دالر تخمین زده اند و قراردادِ تاریخی با ارزش 11 بیلیون دالر با کنسورتیم هندی برای معدنِ آهنِ حاجیکگ، هر یک به نوبهء خود خبرساز بوده اند." این نوشته، اکنون حذف شده است.

سفیر افغانستان در آمریکا، اکلیل حکیمی، به تاریخ 10 مارچ کنفرانس مطبوعاتی یی را در مقر این سفارت در آمریکا دائر کرده بود. نماینده های تیم سروی کنندگان زمین شناس آمریکا و سیاستمداران آمریکایی از حاضران این کنفرانس خبری بودند. حکیمی درین کنفرانس مطبوعاتی به این منابع بکر، اشارتی کردند. حکیمی، اما، از طریق یکی از سخنگویانش برایم گوشزد کرد که وقتی برای صحبت ندارد.

نویسنده: ریچارد بَن ریلی
برگردان: فرشاد بنیادی




[i] سیلیکان ویلی به قسمت جنوبی خلیج سان فرانسیسکور اطلاق می شود. این منطقه، مامن بزرگترین شرکت های فعال در عرصه فناوری در جهان است. در ابتدا، این اصطلاح به شرکت های تولید کننده ورقه های المونیمی گفته می شد. اما، این اواخر، کل شرکت های بزرگ فناوری فعال در منطقه با همین نام شناخته می شوند.

0 comments:

Post a Comment

My Twitter Feed